Vallen is één van de grootste gezondheidsproblemen bij ouderen. De gevolgen zijn vaak ernstig: botbreuken, hoofdletsel en soms zelfs blijvend verlies van zelfstandigheid. Gelukkig is er veel wat u zelf kunt doen om het risico te verkleinen. Beweging en spierkracht spelen daarbij een belangrijke rol.

We spraken met geriatrieverpleegkundige Corine van het IJsselland Ziekenhuis over de risico’s en wat u kunt doen om sterk en stabiel te blijven.

Hoe groot is het probleem van vallen onder ouderen?

“Dit is een groot probleem,” vertelt Corine. “Iedere vijf minuten komt er in Nederland een 65-plusser op de Spoedeisende Hulp na een val. Drie op de vier mensen houden daar ernstig letsel aan over, zoals hoofd- of hersenletsel of een gebroken pols of heup.

Door de vergrijzing en het feit dat ouderen steeds langer thuis wonen, neemt dat risico verder toe. Na een heupfractuur komt ongeveer 20% van de ouderen in een verpleeghuis terecht, tijdelijk voor revalidatie of permanent.”

Welke oorzaken spelen mee bij vallen? 

“Het gaat bijna nooit om één oorzaak,” legt Corine uit. “Vaak is het een combinatie. Valangst is een grote factor. Mensen bewegen minder uit angst om te vallen, waardoor spieren juist verder verzwakken. Ook problemen met zicht, gevoel in de voeten en het geheugen en denken kunnen ervoor zorgen dat iemand sneller valt.

Omdat ouderen langer thuis wonen, spelen ook omgevingsfactoren een rol: losse kleedjes, volle kamers waar de rollator niet goed doorheen kan. Ook medicatie, bijvoorbeeld slaapmiddelen of bloeddrukverlagers, en gebruik van alcohol kan het valrisico verhogen.”

De rol van spierkracht

“Spierkracht is ontzettend belangrijk,” vertelt ze. “Elke beweging helpt. Zelfs rechtop zitten op een stoel houdt de spieren actief. Ik leg patiënten vaak uit dat ze al 1,5% van uw spiermassa verliezen na één dag op bed liggen. Dat is een goede biefstuk. En na vijf dagen zonder bewegen neemt de kracht in de benen zo duidelijk af, dat lopen veel moeilijker wordt. Mensen schrikken daar vaak van, en dat helpt om ze in beweging te krijgen.

Wie meer spierkracht heeft, heeft simpelweg minder kans om te vallen. Daarom stimuleren we patiënten om elke dag te bewegen, ook al is het maar een paar keer uit bed komen of kleine stukjes lopen.”

Wat kunnen ouderen zelf doen?

“In veel gemeenten lopen projecten voor valpreventie, zoals Project TOM, waarin ouderen leren wat ze zelf kunnen doen om vallen te voorkomen. Ook programma’s als Nederland in Beweging helpen enorm. Gewoon thuis meedoen voor de televisie is al effectief. Daarnaast zijn er in veel buurten beweeggroepen speciaal voor senioren. 

“Bewegen is belangrijk, maar goede voeding hoort daar ook bij. Vooral eiwitrijke voeding helpt om de spieren sterk te houden. Daarnaast kunnen mensen veel winst halen uit kleine dingen: een goede bril voor beter zicht, stevige schoenen voor meer steun, en minder alcohol drinken om het evenwicht te verbeteren.”

Hoe helpt de afdeling geriatrie?

“De huisarts kan iemand die regelmatig valt, verwijzen naar een fysiotherapeut die gespecialiseerd is in de geriatrie of bij veelvuldig vallen naar de polikliniek geriatrie voor een valanalyse,” vertelt Corine. 

“Vooraf vult de patiënt een digitale vragenlijst in over het vallen. Tijdens het bezoek bespreekt de geriater de valgeschiedenis en doet een medicatiecheck. Ook worden er onderzoeken gedaan, zoals een hartfilmpje en een bloeddrukmeting op verschillende momenten; liggend, direct na opstaan en na enkele minuten staan. Daarmee zien we of iemand last heeft van bloeddrukdalingen bij het opstaan.

Soms schakelt de geriater ook een ergotherapeut in om thuis mee te kijken, of een fysiotherapeut die helpt bij het opbouwen van spierkracht. Op de afdeling geriatrie zelf letten verpleegkundigen dagelijks op valrisico’s en nemen ze veel maatregelen: goed schoeisel, alles binnen handbereik, bed op lage stand, regelmatig kleine wandelingetjes, gebruik van de motimed-fiets en alertheid op medicijnen. Zo proberen we het risico zo klein mogelijk te maken.”

Blijf in beweging

Vallen is niet altijd te voorkomen, maar de kans is wel te verkleinen. Bewegen helpt. Elke dag een beetje.

Heeft u zorgen over vallen of bent u al eens gevallen? Op de website Veiligheid.nl staan veel goede tips om vallen te voorkomen. Met uw huisarts kunt u bespreken of een verwijzing naar een geriatrie fysiotherapeut of de geriater zinvol is.